Herkomst van middelen en vermogen onderzoeken: bewijs en voorbeelden
Onderzoek naar de herkomst van middelen verklaart waar het geld voor een specifieke transactie vandaan komt; onderzoek naar vermogen verklaart hoe de financiële positie is opgebouwd. Voor Wwft-instellingen, waaronder accountants, notarissen en makelaars, bepaalt het risico hoe diep het onderzoek moet gaan, naast bijzondere wettelijke verplichtingen. Peildatum: 21 november 2026, Europees Nederland. Combineer de verklaring van de cliënt met passende, controleerbare informatie en leg uw beoordeling vast. Een bankoverschrijving toont de betaalroute, maar verklaart niet vanzelf de economische oorsprong van het geld.
Begin met twee verschillende onderzoeksvragen
Herkomst van middelen betreft het geld dat wordt gebruikt voor een betaling of zakelijke relatie. Vraag welke gebeurtenis dat geld beschikbaar heeft gemaakt. Herkomst van vermogen betreft de opbouw van de bredere financiële positie, zoals inkomsten uit werk, ondernemerschap, beleggingen of een nalatenschap. Het ene onderzoek vervangt het andere niet.
Volgens de BFT-uitleg over cliëntenonderzoek omvat voortdurende controle zo nodig onderzoek naar de bron van de gebruikte middelen. Niet ieder dossier vraagt dus om een reconstructie van het volledige vermogen. Bij een PEP-relatie gelden specifieke maatregelen voor zowel middelen als vermogen. Lees daarvoor ook de PEP-check en de uitleg over verscherpt cliëntenonderzoek.
Bepaal welke diepgang de vraag vereist
Noteer vooraf wat u wilt vaststellen: de oorsprong van een eigen inbreng, de financiering door een derde of de opbouw van vermogen. Betrek de omvang en aard van de transactie, de activiteiten van de cliënt en tegenstrijdige informatie. Een ongewone geldroute vraagt een andere toelichting dan een betaling die goed aansluit op bekende bedrijfsinkomsten.
De DNB-uitleg over brononderzoek beschrijft een risicogebaseerde inzet van betrouwbare, onafhankelijke informatie. Deze guidance is gericht op instellingen onder DNB-toezicht; pas daarnaast de leidraad van uw eigen sector toe. Voor makelaars is vooral de aansluiting tussen aankoop, financieringsafspraken en feitelijke betaler relevant.
Welke bewijsstukken kunnen helpen?
Onderstaande tabel is een praktische keuzelijst, geen wettelijk verplichte documentenlijst. Selecteer stukken die de onderzoeksvraag beantwoorden en beoordeel hun samenhang. Een document met een officiële uitstraling kan alsnog onvolledig zijn of een andere transactie betreffen.
| Opgegeven bron | Mogelijke onderbouwing | Vraag die overblijft |
|---|---|---|
| Sparen uit inkomen | Inkomensgegevens en relevante rekeninghistorie. | Past de opgebouwde reserve bij inkomen, periode en uitgaven? |
| Erfenis | Stukken over aanspraak en verdeling, aangevuld met bewijs van uitbetaling. | Welk bedrag kwam daadwerkelijk aan deze cliënt toe? |
| Verkoop van een onderneming | Verkoopovereenkomst, afrekening en ontvangen betalingen. | Is de koopsom ontvangen en welk deel is vrij beschikbaar? |
| Lening | Leningsovereenkomst, betaalbewijs en informatie over de geldverstrekker. | Zijn financiering, voorwaarden en terugbetaling aannemelijk? |
Maak bij een lening onderscheid tussen het bestaan van een overeenkomst en de oorsprong van het uitgeleende geld. Een ondertekend contract verklaart niet automatisch hoe de geldverstrekker over de middelen beschikte. De noodzaak om verder terug te kijken volgt uit de feiten en het risico, niet uit een standaardverzoek om alle financiële gegevens.
Van verklaring naar een navolgbaar oordeel
- Maak de verklaring concreet. Vraag naar de bron, betrokken partijen, periode en verwachte betaalroute. Vermijd een dossier dat alleen vermeldt dat het geld uit eigen middelen komt.
- Koppel stukken aan beweringen. Noteer welk stuk de verkoop, aanspraak of ontvangst ondersteunt. Maak zichtbaar welke onderdelen nog alleen op een verklaring berusten.
- Controleer de aansluiting. Vergelijk bedragen, datums, rekeninghouders en contractpartijen. Bespreek verschillen in bruto-opbrengst, aflossingen en netto-ontvangst.
- Onderzoek tegenstrijdigheden. Vraag gericht door bij een onverwachte derdebetaler of een geldstroom die niet aansluit op de overeenkomst.
- Schrijf een conclusie. Benoem wat voldoende is verklaard, welke onzekerheid resteert en waarom het bewijs bij het risico past.
Vraag bij onleesbare of onvolledige stukken om een bruikbare versie of andere onderbouwing. Een ontbrekend document is niet automatisch bewijs van witwassen. Omgekeerd maken veel bijlagen een onverklaarde herkomst niet alsnog aannemelijk. Leg bij alternatieve stukken uit waarom zij de oorspronkelijke vraag voldoende beantwoorden.
Fictief praktijkvoorbeeld: bedrijfsverkoop als eigen inbreng
Een cliënt verklaart dat de eigen inbreng voor een vastgoedaankoop afkomstig is uit de verkoop van een onderneming. De overeenkomst noemt een hogere koopsom dan het bedrag op de bankrekening. Uit de afrekening blijkt dat een deel rechtstreeks is gebruikt voor aflossing en dat een ander deel later wordt betaald. De beoordelaar koppelt de ontvangen netto-opbrengst aan de voorgenomen inbreng. Het dossier vermeldt uitdrukkelijk dat de nog niet ontvangen termijn niet als beschikbaar geld is meegeteld.
Wat doet u bij onvoldoende duidelijkheid?
Leg vast welke noodzakelijke informatie ontbreekt en laat de verantwoordelijke beoordelaar beslissen over het vervolg. Als het vereiste cliëntenonderzoek niet kan worden afgerond, gelden beperkingen aan het aangaan of voortzetten van de relatie en het uitvoeren van transacties. Beoordeel daarnaast afzonderlijk of de feiten aanleiding geven tot een melding van een ongebruikelijke transactie; een onbeantwoorde vraag is geen automatische melding.
Bewaar de verklaring, relevante stukken, geraadpleegde bronnen en motivering als samenhangend dossier. Noteer wie het oordeel heeft gegeven en welke gebeurtenis nieuw onderzoek nodig maakt. Zo kan een volgende beoordelaar verder werken zonder de gehele uitvraag te herhalen.
Voorbereiden op 10 juli 2027
De AMLR is vastgesteld, maar het hier relevante Europese cliëntenonderzoekskader wordt vanaf 10 juli 2027 toepasselijk. Vergelijk uw werkwijze vóór die datum met de dan toepasselijke vereisten. De AMLR-voorbereidingspagina behandelt deze overgang afzonderlijk.
Bronnen
- Veelgestelde vragen over de Wwft — BFT, Geraadpleegd 2026-11-21; publicatiedatum niet vermeld.
- DNB Q&As en Good Practices Wwft, onderdelen bron van middelen en PEP’s — DNB, Versie 2024; geraadpleegd 2026-11-21.
- Specifieke leidraad Wwft voor accountants, belastingadviseurs en administratiekantoren — BFT, 2024-10-24.
- Verordening (EU) 2024/1624 (AMLR) — Europees Parlement en Raad, 2024-05-31.
Herziening gepland vóór 10 juli 2027
De Europese anti-witwasverordening (AMLR) is grotendeels van toepassing vanaf 10 juli 2027. De redactie toetst deze pagina vóór die datum opnieuw; tot dan beschrijft hij het recht op de peildatum. Lees wat er voor uw organisatie verandert.
Algemene informatie, geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw situatie de actuele regelgeving of een deskundige. Fout gezien? Laat het de redactie weten.
Customer Diligence is een Wwft-kennisplatform, powered by RiskResolve. Customer Diligence B.V. is op 10 november 2023 ontbonden en biedt geen diensten aan. Geen juridisch advies.
Over · Redactie en werkwijze · Contact · Privacy · Software van RiskResolve
Geen cookiesGeen tracking van personenGeen formulieren