Witwassen en de Wwft
Kort gezegdWitwassen betreft handelingen met voorwerpen die uit een misdrijf afkomstig zijn, zoals geld, goederen of vermogensrechten. Het kan gaan om het verhullen van de herkomst, maar ook om verwerven, bezitten, overdragen, omzetten of gebruiken. Welke strafbare vorm aan de orde is, hangt onder meer af van wat iemand wist of redelijkerwijs moest vermoeden. Voor Wwft-medewerkers is vooral het onderscheid tussen een risicosignaal, een ongebruikelijke transactie en strafrechtelijk bewezen witwassen belangrijk. Peildatum: 21 november 2026.
Wanneer is er sprake van witwassen?
Een schijnbaar legale herkomst geven aan criminele opbrengsten is een herkenbare vorm van witwassen. De wettelijke omschrijving is echter breder. Artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht noemt zowel verbergen of verhullen als handelingen waarbij een voorwerp wordt verworven, voorhanden gehouden, overgedragen, omgezet of gebruikt. Bij deze opzetvariant weet de betrokkene dat het voorwerp direct of indirect uit enig misdrijf afkomstig is.
Het gaat dus niet uitsluitend om contant geld. Ook een goed dat met criminele opbrengsten is gekocht of een vermogensrecht kan relevant zijn. Evenmin is een buitenlandse bankrekening een vereiste. Een binnenlandse betaling kan aanleiding geven tot onderzoek, terwijl een internationale betaling met een verklaarbare achtergrond op zichzelf geen witwassen aantoont.
Een onduidelijke herkomst is een onderzoeksvraag, geen bewijs dat het vermogen crimineel is. Houd daarom vastgestelde feiten, verklaringen van de cliënt en uw eigen beoordeling uit elkaar. De strafrechtelijke kwalificatie vraagt toetsing van de wettelijke bestanddelen; een medewerker die cliëntenonderzoek doet, hoeft geen strafzaak te bewijzen voordat een meldplicht kan ontstaan.
Welke strafbare vormen zijn er?
- Opzetwitwassen, artikel 420bis: de betrokkene weet dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig is.
- Schuldwitwassen, artikel 420quater: de betrokkene moet die herkomst redelijkerwijs vermoeden.
- Gewoontewitwassen en witwassen in beroep of bedrijf, artikel 420ter: de wet onderscheidt deze verzwaarde vormen.
- Eenvoudig witwassen en eenvoudig schuldwitwassen, artikelen 420bis.1 en 420quater.1: deze betreffen uitsluitend verwerven of voorhanden hebben van voorwerpen die rechtstreeks uit een eigen misdrijf afkomstig zijn.
Deze indeling beschrijft juridische vormen. Gebruik haar niet als keuzelijst waarmee u iedere onverklaarde transactie zelfstandig een strafrechtelijk etiket geeft. Leg bij onzekerheid de ontbrekende informatie en de noodzakelijke vervolgstap vast.
Drie fasen als uitlegmodel
Voor het begrijpen van geldstromen wordt vaak een model met drie fasen gebruikt. Het helpt om verbanden te herkennen, maar alle fasen hoeven niet afzonderlijk zichtbaar te zijn. De wettelijke omschrijving bepaalt of sprake is van witwassen.
- Plaatsing: criminele opbrengsten komen in het financiële verkeer, bijvoorbeeld doordat contant geld wordt gestort.
- Versluiering: opeenvolgende transacties bemoeilijken het zicht op de oorspronkelijke herkomst of belanghebbende.
- Integratie: het vermogen wordt gebruikt in de reguliere economie, bijvoorbeeld voor een investering die een legale oorsprong lijkt te hebben.
De fasen kunnen overlappen. Onderzoek daarom wat de geldstroom in uw eigen dossier betekent, zonder te wachten op een volledig overzicht van het mogelijke proces. Een betaling met een factuur is bijvoorbeeld nog niet inhoudelijk verklaard wanneer onduidelijk blijft welke prestatie daartegenover staat.
Van signaal naar onderbouwde beoordeling
Een praktische dossierroute begint bij de afwijking ten opzichte van wat u van de cliënt en de dienstverlening weet:
- Beschrijf de feiten. Welke betaling, partij of verklaring past niet bij het bekende profiel? Noteer bron en datum.
- Onderzoek de achtergrond. Vraag gericht naar doel, economische reden en herkomst. Beoordeel of de beschikbare stukken de verklaring dragen.
- Beoordeel de samenhang. Kijk naar tegenstrijdigheden en gekoppelde transacties; een los document kan het totaalbeeld niet vervangen.
- Leg het besluit vast. Beschrijf de resterende onzekerheid, vervolgactie en beoordeling aan de toepasselijke meldindicatoren.
Dit is een werkroute, geen extra wettelijke meldvoorwaarde. Een meldingsplichtige instelling meldt een ongebruikelijke transactie bij FIU-Nederland wanneer de toepasselijke indicator dat verlangt. Wacht dan niet op voltooiing van alle onderzoeksvragen. De uitleg over de meldplicht behandelt die afweging afzonderlijk.
Verband met andere misdrijven
Criminele opbrengsten kunnen bijvoorbeeld voortkomen uit fraude, corruptie of drugshandel. Strafbare belastingontduiking kan eveneens relevant zijn; een legale fiscale keuze bewijst op zichzelf geen criminele herkomst. De precieze relatie met het voorafgaande misdrijf staat centraal bij witwassen en andere misdrijven. Houd hier de hoofdvraag vast: welke handeling, herkomst en wetenschap of verwijtbare onwetendheid moet worden beoordeeld?
Bronnen
- Wetboek van Strafrecht, artikelen 420bis tot en met 420quater.1 — Nederlandse wetgever, versie 1 juli 2026.
- Wat is witwassen? — FIU-Nederland, geraadpleegd 21 november 2026.
- Frequently Asked Questions, de fasen van witwassen — FATF, geraadpleegd 21 november 2026.
- Meldingsplicht — FIU-Nederland, geraadpleegd 21 november 2026.
Algemene informatie, geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw situatie de actuele regelgeving of een deskundige. Fout gezien? Laat het de redactie weten.
Customer Diligence is een Wwft-kennisplatform, powered by RiskResolve. Customer Diligence B.V. is op 10 november 2023 ontbonden en biedt geen diensten aan. Geen juridisch advies.
Over · Redactie en werkwijze · Contact · Privacy · Software van RiskResolve
Geen cookiesGeen tracking van personenGeen formulieren